Over “foto’s trekken” en “kiekjes maken”

Ik heb een grondige hekel aan de uitdrukking foto’s trekken.
In de volksmond wordt dat heel vaak gezegd, maar in correct Nederlands wordt een foto gemaakt of genomen. Ok, toegegeven, ik gebruik die uitdrukking ook vaak … 

Laatst had ik het eigenlijk nog erger voor. Een vriendin van mij nodigde mij uit voor een verjaardagsfeestje. “Brengt ineens ook uwe kodak mee, dan kunt ge foto’s trekken van mij van als ik zat ben”, zei ze.
Het verlengstuk van mijn rechterhand is echter wel een Nikon, geen Kodak. Toen George Eastman op het geniale idee kwam om films op rolletjes te maken, veranderde hij de naam van zijn bedrijf naar Kodak en werd hij rond 1920 inderdaad wel de belangrijkste producent van fototoestellen ter wereld, maar hij heeft nooit professionele camera’s op de markt gebracht.

Wat ik enorm jammer vind aan de uitdrukking foto’s trekken is dat we eigenlijk niet weten waar die uitspraak vandaan komt. Er is in de ganse historiek van de fotografie nooit een techniek of een proces geweest waar je ergens moest aan trekken om een foto te maken. De afgelopen honderdvijftig jaar drukken we op knopjes, dus is er eerder sprake van duwen in plaats van trekken. En voor zover ik weet heeft geen enkele taalkundige er enig idee van waar deze uitdrukking vandaan komt.

Anders is het bij onze noorderburen. Zij maken kiekjes, wanneer ze banale foto’s bedoelen. Het grote verschil is dat zij wel nog weten waar die Nederlandse uitdrukking vandaan komt. Eind negentiende eeuw was er in de universiteitsstad Leiden namelijk een fotograaf van Joodse afkomst, en die heette Israël Kiek.

Schermafbeelding 2018-08-20 om 23.09.21

Zelfportret van Israël Kiek omstreeks 1865 (albumineprint vanaf een glasnegatief).

De studenten die Leiden bevolkten kwamen overwegend uit gegoede families, dus hadden die jongelui best wel wat zakgeld mee. En daar speelde fotograaf Kiek handig op in door er een soort handelsmerk van te maken om vooral grappige foto’s te maken van studenten, die daar best wel wat Guldens voor over hadden. Die foto’s werden toen op een relatief klein formaat fotopapier gemaakt, de grootte van een visitekaartje, zodat ze die makkelijk konden meenemen in hun portefeuille, om ze dan tussen pot en pint boven te halen. Dit soort grappige kleine foto’s werden door de Leidse studenten vrij snel kiekjes genoemd, naar de naam van de fotograaf die ze maakte.

De Nederlanders kunnen dus hun kiekjes verklaren, maar waar de goed ingewortelde Vlaamse uitdrukking foto’s trekken vandaan komt, daar hebben we jammer genoeg het raden naar.

___________________________
Afbeelding boven dit artikel: 
Een typisch voorbeeld van een kiekje, albumineprint vanaf een glasnegatief door Israël Kiek omstreeks 1880. 

One Reply to “Over “foto’s trekken” en “kiekjes maken””

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s