De zeven principes van Leonardo da Vinci

Leonardo da Vinci (1452-1519) moet zowat één van de meest universele mensen geweest zijn die onze wereld tot op heden gekend heeft.

Hij bestudeerde de menselijke anatomie, tekende als architect de ontwerpen voor zowel militaire als civiele bouwwerken, hij schreef boeken en componeerde muziek. Hij maakte de meest indrukwekkende schilderijen, zoals de Mona Lisa. Daarnaast maakte hij ook beeldhouwwerken en bestudeerde hij natuurkunde en scheikunde. Kortom hij was het prototype van de homo universalis.

In de fotografie kennen we Leonardo da Vinci vooral van de essays die hij schreef over hoe je schaduwen moest schilderen. Dat was bedoeld voor schilders, maar wij fotografen hebben er ook veel uit geleerd. Tot op heden hanteren we in de hedendaagse studiofotografie die kennis die Leonardo da Vinci neer schreef bij nagenoeg elke fotoshoot die we ernstig nemen.

Los van dat alles was hij ook een filosoof die voortdurend nadacht over het leven. Volgens mij is het net dit nadenken over het leven dat hem zo veelzijdig maakte. Hij liet ons zeven principes na om succesvol te zijn in ons leven, ongeacht wat we willen bereiken.

1 – Curiosita

In de eerste plaats zei da Vinci dat je het leven moet benaderen met een onophoudelijke interesse om nieuwe dingen te leren. Om succesvol te zijn, moet je in de eerste plaats benieuwd zijn naar het onbekende en er voortdurend naar streven om nieuwe zaken bij te leren. Nieuwsgierigheid is heel belangrijk voor da Vinci. Mensen zijn er zich niet van bewust hoeveel vragen er dagelijks in hun hoofd opkomen, zonder dat ze daar iets mee doen. Onze nieuwsgierigheid moeten we gebruiken als een onuitputtelijke bron van vragen. Door antwoorden te zoeken komen we tot nieuwe ideeën.
Wat we nu omschrijven als levenslang leren formuleerde da Vinci dus eigenlijk al in de zestiende eeuw.
Aansluitend op zijn basisprincipe curiosita raadde hij ook iedereen aan om een dagboek bij te houden en daar regelmatig in terug te bladeren.
Toegegeven, een dagboek heb ik niet, maar ik vind dat dit blog wel aardig dicht in de buurt komt van wat da Vinci bedoelde.
Een mens moet mee zijn met zijn tijd, natuurlijk.

2 – Dimostrazione

Met zijn tweede principe dimostrazione stelt hij dat je moet bereid zijn om te leren uit je fouten. In de eerste plaats moet je je bewust zijn van je fouten. Je moet ook aanvaarden dat je fouten gemaakt hebt, zodat je dit als een afgesloten verhaal kan achterlaten en vervolgens over je fouten kan nadenken om er conclusies uit te trekken. Voor da Vinci draait dit grotendeels rond een soort doorzettingsvermogen. Het gaat over vermijden dat je opgeeft als iets fout loopt, jezelf niet laten vastlopen in teleurstellingen als iets niet loopt zoals je het wou, maar gewoon blijven doorzetten. Dit doe je door je fouten te aanvaarden, ze te analyseren en vervolgens weg te werken. Op de duur werkt dit versterkend: telkens je een fout maakt zie je dit niet langer als een falen of tekort schieten, maar als een opportuniteit om te leren of om beter te worden.
Heel wat wetenschappelijke kennis wordt trouwens experimenteel opgebouwd op basis van een soort trial and error methode.
Toegepast op artistieke fotografie kan je besluiten dat Da Vinci ons vooral zou aangespoord hebben om veel te experimenteren en ook aan de slag te gaan met technieken die we nog niet kennen of beheersen. Thinking out of the box, dus.

3 – Sensazione

Het derde principe sensazione gaat over het verfijnen van uw zintuigen. Een kok moet voortdurend streven naar het verfijnen van zijn smaak en reuk. Een psycholoog moet de manier waarop hij naar mensen luistert voortdurend proberen te verfijnen. Da Vinci wees er ook op dat we moeten leren om alle zintuigen te gebruiken. In het voorbeeld van de kok gaat het dus niet alleen om zijn smaakzin, maar ook over ruiken en kleuren bekijken.
Een fotograaf moet in dit kader steeds streven naar het verfijnen van de manier waarop hij kijkt naar wat hij fotografeert, evenals de manier waarop hij achteraf kijkt naar de beelden die hij gemaakt heeft.

4 – Sfumato

In het leven word je geconfronteerd met onzekerheden, paradoxen en dubbelzinnigheden die je niet begrijpt. Je bouwt vermoedens en intuïtie op, maar die blijken nadien niet altijd correct te zijn. Met het principe van sfumato bedoelt da Vinci dat je het onbekende niet moet vermijden, maar integendeel het net moet omhelzen. Het betekent dat je je moet bewust worden van je angst voor het onbekende, zodat je je kan ontdoen van die beperkende gedachten. Op die manier ontdek je nieuwe ideeën, nieuwe inzichten en nieuwe kennis.
Doorheen de kunstgeschiedenis zien we allerlei figuren die met iets totaal nieuw kwamen. De nieuwe trendsetters – die ook vaak avant-garde brachten – werden heel vaak door een breed publiek op negatieve beoordelingen onthaald. De allereerste artistieke foto die ooit gemaakt werd two ways of life van Oscar Rejlander werd in 1857 aanvankelijk ook volledig afgewezen door de victoriaanse elite.

5 – Arte et scienza

Dit is da Vinci ten voeten uit: streven naar een evenwicht tussen wetenschap, logica, verbeelding en kunst. Dit gaat over een harmonie tussen het feitelijke en de verbeelding, tussen kennis en creativiteit, tussen het rationele en emotie.

6 – Corporalita

De klassieke Romeinen hanteerden reeds het principe mens sana in corpore sano – een gezonde geest in een gezond lichaam. Het zesde principe van da Vinci corporalita is eigenlijk net hetzelfde: streven naar een goede lichamelijke conditie, op uw voeding letten en zo meer. Wie gezondheidsproblemen heeft zal vaak zien dat dit voor belemmeringen zorgt in het uitwerken van creativiteit of het opbouwen van kennis.
Toegegeven, de geschiedenis heeft ons ook enkele mensen doen opmerken die geniale dingen realiseerden, ondanks een aantal lichamelijke beperkingen. Ik denk bij voorbeeld aan Ludwig von Beethoven, die doof werd. Of aan Stephen Hawkin, die de briljantste theorieën omtrent ons heelal formuleerde, ondanks het feit dat hij aan ALS leed.
Dan denk ik steeds: wat als die mensen die beperkingen niet zouden gehad hebben?

7 – Connessione

Met zijn laatste principe van connessione komt da Vinci bij het systeemdenken. Dit gaat over het verbanden leggen tussen allerlei inzichten en ervaringen. Om de zoveel tijd moet je eens jezelf opnieuw uitvinden door gewoon eens afstand te nemen van wie je bent en wat je doet. Jezelf eens kritisch tegen het licht houden en kritisch beoordelen wie je bent en wat je doet. Dit principe omvat ook het op zoek gaan naar blinde vlekken in je ontwikkeling.

Lightpainting in het Gentse Stadsmuseum

Deze week organiseerde het Gentse Stadsmuseum (STAM) een demonstratie van lightpainting.

Wie mij wat kent zal wel weten dat ik dit voor geen geld wou missen.

Het STAM is gevestigd in de ‘Oude Bijloke’. Dat is een oude site die nog dateert uit de middeleeuwen. In de 13de eeuw werd er een klooster en een hospitaal opgetrokken. Tot in de 19de eeuw speelde ‘de Bijloke’ een belangrijke rol in de Gentse gezondheidszorg.

Tegenwoordig is het oude gebouwencomplex volledig gerenoveerd en geeft het onderdak aan een aantal kunst- en muziekacademies, en uiteraard ook het zogenaamde STAM, een museum over de historiek van de stad Gent. Centraal in de site bevindt zich een middeleeuwse kapel, die deze week dus het decor vormde voor een reeks demonstraties rond lightpainting.

Op zich een prachtig initiatief. Een museum dat eigenlijk bedoeld is om de historiek van de mooiste stad van Vlaanderen in beeld te brengen, wordt plots een forum voor een hedendaagse creatieve vorm van artistieke fotografie. Wat kan iemand als ik nog meer verlangen?

Maar o wee … het initiatief viel compleet in het water.

De lightpainting artist stond er helemaal alleen voor een publiek van mensen die vooral heel veel kleine kinderen meegebracht hadden. Elk van die kinderen wil dan natuurlijk dolgraag eens met die lichtjes spelen, maar geen kat in het publiek die snapt waar het precies over gaat. De meeste mensen zijn naar het evenement gekomen met de verwachting dat ze een soort indoor-versie van het Gentse lichtfestival te zien zouden krijgen. Men verwachtte blijkbaar dat de middeleeuwse kapel ondergedompeld zou worden in een lichtspektakel.

Niets was echter minder waar. De talrijk opgekomen menigte nam fronsend een blik op wat er zich in de kapel afspeelde, snapte er geen snars van en droop even snel af als ze binnen gekomen was, mopperend over het feit dat ze 8 euro toegang hadden moeten betalen per persoon.

Zopas las ik op sociale media hoe talrijke mensen hun ongezouten mening gaven over dit evenement. Ik ben er echt van geschrokken hoe “boertig” sommige mensen durven zijn in de anonimiteit van wat ze twitteren of op Facebook posten. Dit is echt niet meer normaal.

Toegegeven, het evenement zat niet goed in elkaar. Men had op z’n minst een ervaren fotograaf moeten voorzien om in te staan voor de fotografie, zodat de lightpainting artist zich ten volle zou kunnen concentreren op zijn demonstraties zonder zelf ook met behulp van de timer op zijn fototoestel zijn eigen opnames te moeten maken. Op die manier had men veel sneller de toeschouwers het resultaat van de lichtsculpturen kunnen tonen op een groot scherm. Het zou nog beter geweest zijn, mocht men er een derde persoon in betrokken hebben om via een microfoon commentaar en uitleg te geven bij alles wat er gebeurde.

Maar, goed … Men heeft iets proberen te brengen rond lightpainting. De bedoeling was goed. Ik ben zelfs heel blij met het feit dat het STAM iets wou brengen rond lightpainting. Jammer genoeg is de uitvoering helemaal op een sisser uitgelopen.

Korda

Alberto Diaz Gutiérrez was een Cubaans fotograaf die onder het pseudoniem Korda werkte. Hij gebruikte het zelf verzonnen woord Korda enerzijds als een pseudoniem voor zijn familienaam maar ook als naam voor de fotostudio die hij in de jaren 1950 beheerde in Havana. 

Hij had zich voor een deel laten inspireren door de merknaam Kodak (met de letter K, die in het Engels vrijwel nooit gebruikt wordt). George Eastman had die naam een kleine vijftig jaar eerder bedacht had om zijn patent op filmrolletjes te commercialiseren. Daarnaast verwijst het woord Korda ook naar het latijnse woord cor, wat hart betekent. Met Korda wou Alberto Gutiérrez vooral aantonen dat hij iemand was die zijn hart volgde, maar je merkt meteen dus dat er een zakenman aan het werk is die zichzelf van sterke een merknaam wou voorzien.

Vroeger gebeurde het wel vaker dat fotografen onder een pseudoniem werkten, zoals schrijvers dat vaak doen. Denk hierbij  bij voorbeeld aan de Franse portretfotograaf Gaspard-Félix Tournachon sinds de jaren 1920 het pseudoniem Nadar gebruikte. 

Schermafbeelding 2018-08-19 om 20.41.52.png


Alberto Diaz Gutiérrez, alias Korda met twee van zijn meest beroemde foto’s.
Links: Che Guevara; rechts: Jean-Paul Sartre.

Vlak voor de Cubaanse Revolución was fotostudio Korda the place to be voor de toenmalige Cubaanse beaumonde en al wie ambitie had om daartoe op te klimmen.
De mooiste Cubaanse fotomodellen stonden op wachtlijsten om in de studio van Korda gefotografeerd te worden en nadien in de meest gelezen modebladen (of roddelbladen) te verschijnen. 

Korda was een flierefluiter die niets liever deed dan flirten met zijn modellen. Hij trouwde zelfs met één van hen …

Schermafbeelding 2018-08-19 om 20.30.39.png


De Jonge Korda aan het werk in zijn studio met een model. Of was hij – zoals vaker – met zijn model aan het flirten?

Schermafbeelding 2018-08-19 om 20.33.56.png


Een typisch voorbeeld van de glamour-photography die Korda maakte in de jaren 1950 met zijn geliefkoosde modellen. 

De Cubaanse revolutie maakte een abrupt einde aan zijn luizenleventje. Zijn Studio Korda werd door de Cubaanse overheid geconfisceerd omdat Fidel Castro beslist had dat er geen private bedrijven meer mochten zijn op Cuba. Zijn archief, met alle negatieven van de foto’s die hij tot dan gemaakt had, werd volledig vernietigd.
Een voormalige kapster werd door de administratie van Castro aangesteld als nieuwe beheerder van de studio.

Als bij wonder wist Korda zich meteen aan te passen aan de nieuwe communistische wind die door zijn land waaide. Hij bood zich vrijwillig aan om onbezoldigd aan de slag te gaan als fotograaf voor de krant Revoluciónhet propagandablad van Fidel Castro. De entourage rond Castro wist uiteraard dat Korda één van de meest getalenteerde fotografen van het land was, en zette hem meteen in om El Commandante van nabij te volgen om foto’s van hem te maken, die dan later gebruikt konden worden in de propaganda.

Schermafbeelding 2018-08-19 om 21.40.38.png

Korda volgde Fidel Castro en zijn entourage meteen na de Cubaanse revolutie in 1958 als vaste huisfotograaf. Hij maakte foto’s van alle toespraken en publieke verschijningen van El Commandante.

Schermafbeelding 2018-08-19 om 20.25.21.png

Kort nadat Korda voor het regime van Castro begon te werken maakte hij deze foto van een angstig meisje. Ze houdt een stuk hout vast. Dat stuk hout was een soort pop voor haar. De ouders van het meisje waren straatarm, waardoor het meisje geen speelgoed had. Ze beeldde zich in dat het stuk hout haar pop was. Toen Korda haar fotografeerde was ze bang dat die vreemde man met dat vreemde fototoestel haar stuk hout zou afnemen. Vlak voor zijn dood in 2001 verklaarde Korda in een interview dat deze foto één van de meest aangrijpende beelden was die hij ooit gemaakt had, omdat hij emotioneel aangegrepen werd door de ellende van de armoede waarin het gezin van dit meisje leefde. Korda gebruikte deze foto nadien in de krant Revolución om de wreedheid van de armoede aan te klagen.

In die periode werd Korda ook gevraagd om foto’s te maken van Che Guevara, één van de allereerste voorvechters van de Revolución die het pad effende voor Castro als politieke leider van het nieuwe Cuba.

Schermafbeelding 2018-08-19 om 20.22.27

Korda maakte de meest iconische foto ooit van Che Guevara. Nadien zou dit beeld van Korda ingaan als de meest gereproduceerde foto in de geschiedenis van de fotografie. 

Schermafbeelding 2018-08-19 om 20.39.41

Het beeld werd gebruikt op vlaggen, T-shirts, spandoeken en zelfs bankbiljetten van de Cubaanse Nationale bank. Tot op heden wordt dit beeld nog steeds gebruikt door politieke belangengroepen op Cuba en daarbuiten.

Schermafbeelding 2018-08-19 om 20.42.52.png


Zelfs Andy Warhol gebruikte het origineel beeld van Korda in één van zijn werken.

Schermafbeelding 2018-08-19 om 20.24.29.png


Korda volgde Fidel Castro jarenlang op elke reis en bij elke ontmoeting. Eén van de meest opmerkelijke beelden is de handdruk tussen Castro en Ernest Hemmingway, nadat hij zich omstreeks 1939 op Cuba gevestigd had. 

Na zijn loopbaan als huisfotograaf voor Fidel Castro legde Korda zich toe op onderwaterfotografie. Hij werd door Castro aangesteld als hoofd van een instelling voor onderwaterfotografie die fotografisch materiaal moest maken voor wetenschappelijk onderzoek omtrent het leven onder water, vlak voor de kusten van Cuba. 

Op die manier werd Korda één van de meest veelzijdige fotografen ooit. Hij begon als glamourfotograaf en evolueerde naar de documentaire fotografie. Jarenlang stond hij op de eerste rij om de leiders van de Cubaanse revolutie te volgen en nadien legde hij zich toe op onderwaterfotografie voor wetenschappelijke doeleinden. 

Korda was een grote meneer. Hij stierf in 2001 in alle bescheidenheid. Van zijn iconische foto van Che Guevara, zei hij simpelweg: “het was bij toeval een goede foto”.

Over “foto’s trekken” en “kiekjes maken”

Ik heb een grondige hekel aan de uitdrukking foto’s trekken.
In de volksmond wordt dat heel vaak gezegd, maar in correct Nederlands wordt een foto gemaakt of genomen. Ok, toegegeven, ik gebruik die uitdrukking ook vaak … 

Laatst had ik het eigenlijk nog erger voor. Een vriendin van mij nodigde mij uit voor een verjaardagsfeestje. “Brengt ineens ook uwe kodak mee, dan kunt ge foto’s trekken van mij van als ik zat ben”, zei ze.
Het verlengstuk van mijn rechterhand is echter wel een Nikon, geen Kodak. Toen George Eastman op het geniale idee kwam om films op rolletjes te maken, veranderde hij de naam van zijn bedrijf naar Kodak en werd hij rond 1920 inderdaad wel de belangrijkste producent van fototoestellen ter wereld, maar hij heeft nooit professionele camera’s op de markt gebracht.

Wat ik enorm jammer vind aan de uitdrukking foto’s trekken is dat we eigenlijk niet weten waar die uitspraak vandaan komt. Er is in de ganse historiek van de fotografie nooit een techniek of een proces geweest waar je ergens moest aan trekken om een foto te maken. De afgelopen honderdvijftig jaar drukken we op knopjes, dus is er eerder sprake van duwen in plaats van trekken. En voor zover ik weet heeft geen enkele taalkundige er enig idee van waar deze uitdrukking vandaan komt.

Anders is het bij onze noorderburen. Zij maken kiekjes, wanneer ze banale foto’s bedoelen. Het grote verschil is dat zij wel nog weten waar die Nederlandse uitdrukking vandaan komt. Eind negentiende eeuw was er in de universiteitsstad Leiden namelijk een fotograaf van Joodse afkomst, en die heette Israël Kiek.

Schermafbeelding 2018-08-20 om 23.09.21

Zelfportret van Israël Kiek omstreeks 1865 (albumineprint vanaf een glasnegatief).

De studenten die Leiden bevolkten kwamen overwegend uit gegoede families, dus hadden die jongelui best wel wat zakgeld mee. En daar speelde fotograaf Kiek handig op in door er een soort handelsmerk van te maken om vooral grappige foto’s te maken van studenten, die daar best wel wat Guldens voor over hadden. Die foto’s werden toen op een relatief klein formaat fotopapier gemaakt, de grootte van een visitekaartje, zodat ze die makkelijk konden meenemen in hun portefeuille, om ze dan tussen pot en pint boven te halen. Dit soort grappige kleine foto’s werden door de Leidse studenten vrij snel kiekjes genoemd, naar de naam van de fotograaf die ze maakte.

De Nederlanders kunnen dus hun kiekjes verklaren, maar waar de goed ingewortelde Vlaamse uitdrukking foto’s trekken vandaan komt, daar hebben we jammer genoeg het raden naar.

___________________________
Afbeelding boven dit artikel: 
Een typisch voorbeeld van een kiekje, albumineprint vanaf een glasnegatief door Israël Kiek omstreeks 1880. 

Artistiek naakt

Voor alles is een eerste keer, zegt met wel eens. Dus ook voor een fotoshoot artistiek naakt. Ik denk dat ik zelf nerveuzer was dan het model.

Model: Tessy D.
Locatie: Wauxhall in Spa

Met twee turnsterretjes in de studio

Fotograferen is voor mij in de eerste plaats dikke fun zoals dat dan heet.

Niet alles wat we proberen lukt altijd meteen zoals we het willen, maar dat heet dan bijleren.

Als een experiment niet meteen lukt heb je twee soorten mensen: zij die het opgeven omdat het niet lukt en zij die het opnieuw willen proberen tot het wel lukt.

Deze foto’s zijn het resultaat van een experiment met Sabine Scheyvaerts, een even enthousiaste liefhebber van fotografie waar ik om de zoveel tijd heel graag eens mee afspreek om creatieve dingen te proberen.

Locatie: Fotostudio22 in Turnhout

Fire down below

Eén van mijn favoriete activiteiten is lightpainten.

Om spectaculaire foto’s te maken zijn drie ingrediënten nodig. Ten eerste, een camera op een statief, maar daar had je wellicht zelf ook kunnen opkomen. Ten tweede, een mooie locatie, die we vonden in een oude mergelgroeve. En ten derde, iemand die leuke figuren kan maken, en daar heb ik mijn urbex-maatje Anja voor.

Dit zijn haar allereerste lightpaintings en voor wat mij betreft is dit experiment zeker voor herhaling vatbaar.

Galajurken

De finale van Miss Wellness Beauty 2018 nadert haar ontknoping. Komende zondag weten we wie het kroontje zal dragen. En komende zondag weet ik met mijn foto’s van Berdien Tollet “een echte miss” in mijn portfolio ga hebben.

Fingers crossed!
Ik was er alvast bij toen twee van de finalistes hun galajurk gingen kiezen.
Benieuwd naar welke jurken Berdien en Julie gaan dragen.

Met dank aan E&R Wedding in Beverlo om foto’s te mogen maken in hun winkel.

Fotoshoot met Berdien Tollet

Een heel leuke ervaring was dit. Een fotoshoot met Miss Wellness Beauty finaliste Berdien Tollet. Plaats van het gebeuren was de optiekzaak Focus van haar hoofdsponsor Paul De Rycke. Een echte oase van licht trof ik daar aan. Meteen een leuke oefening in een wat meer commerciële stijl van fotograferen. Wie weet mag ik Berdien over enkele maanden opnieuw fotograferen, maar dan met een kroontje op haar hoofd?
De volledige reeks foto’s vind je hier.

Na de shoot zijn we nog lekker op campagne getrokken om SMS-stemmen te verzamelen.

Kroontje-2